Dichter op én verder weg van de actualiteit – Frank Huysmans

Lang hebben openbare bibliotheken zich afgekeerd van wat zij als ‘de waan van de dag’ beschouwden. De taakverdeling was er ook naar. Commercieel opererende persbureaus en nieuwsmedia verzamelden en filterden de meest nieuwswaardige gebeurtenissen. Die kwamen in de krant en op het journaal en waren na een dag, een week of hooguit twee weken alweer vergeten. Literaire talkshows en Oprah in de Verenigde Staten hypeten een paar boeken van door uitgevers naar voren geschoven auteurs. Die belandden op de uitstaltafels in de boekhandel. Van deze bestsellers bereikten er hooguit enkele de literaire canon.

De bibliotheek was er vervolgens voor informatie, kennis, literatuur en cultuur met een veel langere halfwaardetijd of zelfs eeuwigheidswaarde. Men vond er veel rijp en weinig groen. De bibliothecaris fungeerde als Amazon-aanbeveler: ‘Als u Dan Brown leuk vond, dan is Umberto Eco misschien ook wel iets voor u’. In deze bastions van bestendigheid kwamen burgers schuilen voor het dagelijkse trivialiteitsbombardement. Zij laafden zich aan het keurig geordende condensaat van vijfentwintig eeuwen westerse beschaving en keerden verheven huiswaarts als de cultuurtempel zijn poorten sloot voor de nacht.

Ergens in de voorbije decennia is de immuniteit voor de waan van de dag losgelaten. Dalende uitleencijfers suggereerden dat burgers niet meer zaten te wachten op de ouwe meuk die, strak in het gelid, met de rug naar de bezoeker toe, vergeefs wachtte op een vorsende blik, een tastende vinger. De remedie werd gezocht en gevonden in het winkelmodel, ook retailmodel genoemd: een indeling van de bibliotheek op levensstijl, open opstelling van boeken, en stapels recente titels op strategisch geplaatste tafels. Meer sprinters, de top-60 vlak bij de ingang, zojuist geretourneerde titels op een lopende band.

Terwijl de actualiteit in het fictiesegment toenam, vatte de overtuiging post dat een actuele non-fictiecollectie hoe dan ook weerloos was tegen het 24/7-geweld van internet. De toegevoegde maatschappelijke waarde van de bibliotheek zou nog meer dan voorheen moeten gaan zitten in het bieden van achtergrondkennis. De bibliothecaris als content curator. Grappig genoeg zien de hoeders van het actuele nieuws, dagbladjournalisten, eenzelfde rol voor zichzelf weggelegd. Zelfs zij zien geen heil meer in het opboksen tegen de naar singulariteit neigende tendens op internet dat nieuws al nieuws is op het moment dat het plaatsvindt.

Deze ontwikkeling duidt erop dat de publieke taak van de bibliotheek er wel eens in gelegen zou kunnen zijn om de actuele gebeurtenissen snel van een context te voorzien. Bij alle nieuwsfeiten die dagelijks op teletekst en Nu.nl verschijnen, zou een dream team van laten we zeggen een vijftal informatiespecialisten snel een reeks bronnen op een speciale webpagina kunnen klaarzetten. Vooral digitale, maar waar nodig ook papieren bronnen, voorzien van gegevens over hun (snelle) vindbaarheid. Gratis en voor niks. Voor bibliotheekleden en –niet-leden. Voor eenieder die die gebeurtenissen wil kunnen ‘plaatsen’. Zo’n dienst beantwoordt ook, misschien zelfs primair, aan een behoefte bij degenen die de actualiteiten voortdurend op het web gooien. Zij hebben geen tijd om zelf die zoekactie naar contextualiserende bronnen op touw te zetten. Ze zullen dankbaar gebruik maken van deze bij uitstek bibliothecaire dienstverlening. Met positieve gevolgen voor de publieke informatievoorziening, die van zo’n groot belang is voor ons democratische staatsbestel.

Waarom is zo’n dienst er nog niet? Gezien de sommen gelds die de afgelopen jaren naar digitalisering van de bibliothecaire dienstverlening zijn gegaan, valt de financiële verklaring af. Ik vermoed dat de oorzaak eerder ligt in de nog niet goed doordachte verhouding van de bibliotheek tot de tijdsdimensie. Zoals we zagen, is de remedie enerzijds gezocht in het dichter op de actualiteit zitten (fictie) en anderzijds juist verder daarvan af gaan staan (non-fictie). Zowel bij fictie als bij non-fictie zou de bibliotheek een combinatie moeten zoeken van dichter op én verder afstaan van de actualiteit. De hier beschreven contextuele nieuwsdienst is daarvan een voorbeeld. Wie verzint er één voor de fictie? Hint: hij bestaat al, heet Literatuurplein.nl, boekt heel behoorlijke en nog altijd groeiende bezoekcijfers – en zijn voortbestaan is op dit moment allerminst zeker.

Frank Huysmans
@fhuysmans

Comments are closed.