De Net-op-tijd bibliotheek in 2018 – Henk Snier

Wanneer we kijken naar trends voor 2018, dan vallen die van Don Abraham zeker op. Hij presenteert acht trends voor 2018, waarbij één daarvan de opkomst van het Just-in-time leven is, waarbij overal aanwezige informatiestromen de manier herscheppen waarop mensen met elkaar omgaan, werken of bijvoorbeeld aankopen doen.

Iedereen die wel eens wat met Business Management te maken heeft gehad, kent waarschijnlijk het begrip ‘Just-in-time’ wel, dat zich best mooi als ‘Net-op-tijd’ laat vertalen. Het concept is eigenlijk al wel oud. Na de Tweede Wereldoorlog bedacht men bij het Japanse Toyota, dat het slimmer was om (net) genoeg onderdelen in te kopen om de productielijnen draaiend te houden, in plaats van grote voorraden aan te leggen. De productiviteit van Toyota steeg daardoor enorm, omdat men veel goedkoper kon produceren.

Het alternatief voor Just-in-time is Just-in-case, dat we kunnen vertalen als ‘Voor-de-zekerheid’ of in de context van dit verhaal zelfs als ‘Voor-in-de-(boeken)kast’. Het belangrijke verschil tussen de twee concepten, zit in de aannames waarop ze gebaseerd zijn. Bij Voor-de-zekerheid is de achterliggende gedachte dat al het goede schaars is en daarom kan men het beter in grote hoeveelheden op de plank te hebben liggen. Het centrale idee achter ‘Net-op-tijd’ is dat wat je nodig hebt gemakkelijk beschikbaar is.

Door de digitalisering van de maatschappij is informatie overvloedig en overal beschikbaar, we leven in een samenleving waarin je in principe op elk moment, op elke plek, kunt opvragen wat je wilt. Achter de huidige vorm van de bibliotheek steekt echter vooral een Voor-de-zekerheid concept. Daar staat liefst zo veel mogelijk, over van alles, voor het geval iemand het zou willen hebben. En natuurlijk wordt er bijvoorbeeld gewerkt aan het terugdringen van de long tail, maar daarmee wordt de basis van het concept niet aangetast. Overigens stelt Chris Anderson dat juist door digitalisering en internet de manier waarop mensen media zoeken en kopen radicaal veranderd. Door het grote aanbod kan men steeds meer zaken vinden die aansluiten bij de persoonlijke smaak en die niet gemaakt zijn voor massa. Met het terugdringen van de long tail, wordt de mogelijkheid om iets van je specifieke gading te vinden dus kleiner.

Op deze manier redenerend lijken we in een tegenstelling te verzanden. Het is ‘Old School’ om heel veel klaar te hebben liggen voor het geval iemand het wil hebben, maar in de ‘New School’ van de NOT Bibliotheek moet je wel heel veel beschikbaar hebben voor wanneer iemand dat specifiek wil hebben.
Gelukkig is het een paradox, omdat het helemaal niet gaat om bijvoorbeeld de hoeveelheid of snelheid waarmee informatie beschikbaar is. Het gaat om de beschikbaarheid van specifieke informatie, niet om de content maar om de media. Het probleem zit dan ook niet in het feit dat het de functie van de bibliotheek is om informatie toegankelijk te maken, maar in de wijze waarop dat plaats heeft, vanuit een dominant historisch perspectief. Daarmee wordt de veel te dominante positie van het papieren boek bedoeld, waardoor we ons laten gijzelen en ons denkleven op gruwelijke wijze gefnuikt wordt, om het met Maarten Toonder te zeggen.
Alleen door zo snel als mogelijk is afscheid te nemen van het papieren boek, door met beide benen stevig in de digitale samenleving te staan, door een specifiek (lees ook vooral lokaal en regionaal) aanbod en door samenwerking met lokale en regionale partners zal de bibliotheekfunctie haar waarde voor de samenleving behouden en de vraag zelfs kunnen versterken. En dat is zeker niet hetzelfde als een landelijk uitleenloket voor digitale boeken in Den Haag. Als we dat als een (volwaardig) alternatief zien voor de toekomstige bibliotheekfunctie, dan doen we iedereen tekort.

Overigens is dit geen pleidooi om morgen alle boeken van de planken te halen en in de papiercontainer te gooien. Een zorgvuldige geplande overgang is cruciaal en het spreekwoord luidt: geen oude schoenen weggooien, voor je nieuwe hebt.

De NOT Bibliotheek is een beeld van de toekomst dat we verder kunnen ontwikkelen. Maar er bestaat hier nog een dimensie in tijd: zal de bibliotheekbranche óók op tijd zijn met herpositioneren en veranderen? Net-op-tijd volstaat ook hier, maar Net-te-laat niet……

Henk Snier
30 mei 2013

Comments are closed.